“Selamat Pagi, Cikgu” (Sempena Sambutan Hari Guru)

Semasa masuk ke Darjah 1, saya sudah boleh menulis abjad a hingga z tetapi belum boleh membaca suku kata dan perkataan. Walaupun tidak pernah belajar di peringkat tadika atau prasekolah, saya sudah mampu mengenal abjad kerana abang saya yang sudah bersekolah menengah pada ketika itu mengajar saya pada setiap malam sebelum kami tidur. Saya juga sudah mula meminati tulisan yang menyebabkan semakin cepat saya dapat menguasai penulisan. Semenjak belum bersekolah lagi saya juga cukup berminat melukis kenderaan dan jentera yang saya kenali seperti kereta, bas, lori, jentolak dan sebagainya. Kebolehan ini adalah berdasarkan pengalaman serta pemerhatian saya terhadap apa yang berlaku di sekitar kampung kami pada ketika itu. 
Pada zaman itu kami anak-anak kampung tidak pernah belajar di peringkat prasekolah atau tadika sebelum memasuki sekolah rendah. Saya sangat gembira apabila ayah memaklumkan bahawa saya sudah didaftarkan untuk masuk ke sekolah semasa umur saya enam tahun. Ini bermakna saya akan masuk ke sekolah kira-kira beberapa bulan lagi. Beberapa bulan kemudian, alangkah gembiranya saya apabila ayah menyatakan bahawa umur saya sudah cukup untuk ke sekolah. Cuti hampir dua bulan pada bulan November dan Disember bagi mereka yang sudah bersekolah adalah terlalu lama bagi saya untuk menunggu bagi memulakan persekolahan pada awal Januari tahun berikutnya. Lebih menggembirakan lagi terdapat beberapa orang rakan sebaya saya juga akan sama-sama memasuki Darjah Satu pada tahun tersebut, iaitu Mohd. Ariff, Mat Jusoh, Kamaruddin, Fauzi, Noralam dan Ramzan. Pakaian sekolah yang baru dibeli oleh ibu dicuba berkali-kali oleh kerana keghairahan tersebut sama seperti setiap kali tibanya Hari Raya. Alam persekolahan untuk saya akhirnya tiba.

Pada awal Januari 1965 saya mula masuk ke Darjah Satu di Sekolah Kebangsaan Banggol Chicha[1], Pasir Mas, Kelantan. Jarak sekolah dengan kampung kami kira-kira 1 batu (1.6 km) sahaja. Pada minggu pertama bersekolah ayah saya menghantar dengan menggunakan basikal Raleigh tuanya buatan Nottingham, England yang sangat popular dengan ketahanannya, manakala selepas itu kami semua berjalan kaki bersama-sama semasa pergi dan balik dari sekolah. Dengan serba kekurangan pada ketika itu, orang tua saya hanya mampu menyediakan sepasang baju sekolah iaitu kemeja putih dan seluar pendek berwarna biru serta sepasang kasut kain putih berjenama “Arrow” yang berharga kira-kira RM1.20 sepasang. Hampir semua murid sekolah kami memakai kasut jenama tersebut, kecuali seorang dua anak guru sahaja yang mampu memakai kasut jenama Bata (Badminton Master) yang harganya RM2.99 pada ketika itu. Saya menyedari hakikat ini dan bersyukur kerana mempunyai kasut baharu sedangkan ramai lagi rakan-rakan lain yang bersekolah tanpa memakai kasut pada ketika itu. 
Sekolah kami hanya mempunyai satu kelas bagi setiap darjah dari Darjah 1 hingga Darjah 6 kerana bilangan muridnya tidak ramai. Pada hari pertama persekolahan kami dimasukkan ke Darjah Satu, kami telah dibekalkan dengan beberapa jenis alat tulis iaitu beberapa buah buku tulis, pensel, pembaris kayu (1 kaki), pemadam dan alat penajam pensel (sharpener). Buku tulis terdiri daripada 3 jenis iaitu buku garis dua, buku garis tiga dan buku garis petak untuk mata pelajaran Kira-Kira. Saya tidak pasti berapa jumlah bayaran pendaftaran persekolahan yang telah dikenakan kepada ibu bapa pada masa itu. Buku teks asas yang diberi pula ialah buku Bacaan Dewan, Bacaan Jawi Dewan, buku teks Ilmu Kira-Kira dan buku teks Agama Islam (terbitan Pustaka Aman Press, Kota Bharu) diberikan beberapa hari selepas itu.

Toyota 700

Guru Darjah Satu pada ketika itu ialah Allahyarham Cikgu Othman yang sangat baik orangnya. Beliau turut 'menumpangkan' anaknya Mohd Faizi[2] yang setahun lebih muda daripada saya di kelas tersebut. Apa yang saya ingat bilangan guru yang mengajar di sekolah ini ialah sekitar 10 atau 12 orang guru sahaja. Guru Besar pada masa itu ialah Allahyarham Cikgu Yaakob, yang kami anggap sebagai pemimpin sekolah yang juga sangat baik orangnya. Beliau ke sekolah dengan memandu kereta model Toyota 700[3] berwarna kelabu dengan nombor pendaftarannya bermula dengan huruf T, tetapi saya tidak dapat mengingati nombornya. Guru-guru lain yang saya ingat ialah Ustaz Hassan Che Soh yang membawa skuter Vespa Super dengan nombor pendaftarannya D2636. Allahyarham Ustaz Sidik yang berasal dari Perlis mempunyai motosikal Honda Cub C50 yang berwarna hijau, Allahyarham Cikgu Hassan Mustapha dengan motosikal Honda Benly 125nya dan Allahyarham Cikgu Mohd Zain Ahmad menaiki basikal Raleighnya ke sekolah. Saya tidak pasti kenderaan bagi Allahyarham Cikgu Hj. Hassan Ismail (kemudiannya Dato') dan isterinya, Cikgu Hjh. Wan Mariam (kemudiannya Datin) pada ketika itu. Manakala Allahyarham Cikgu Saad Mahmood, Allahyarham  Cikgu Othman, Allahyarham Cikgu Hussein Hj. Awang[4] dan Cikgu Muhamad Awang hanya berjalan kaki sahaja ke sekolah kerana rumah mereka tidak jauh dari dari sekolah kami.

Sekolah kami hanya mempunyai satu blok bangunan kayu setingkat dengan 6 bilik darjah, satu ruang pejabat (berkongsi Bilik Guru, Pejabat Guru Besar dan Pejabat Am),  dan satu stor buku dan peralatan sukan di hujung bangunan. Sekolah ini pada asalnya hanya sebuah sekolah rakyat yang mula dibuka pada tahun 1956 oleh penduduk setempat. Bilik darjahnya hanya dipisahkan dengan sekatan dinding separuh dan lorong laluan terletak di dalam bilik darjah yang sama. Keadaan ini kadang-kadang mengganggu pembelajaran apabila ada orang yang melalui lorong laluan tersebut. Setiap kelas mempunyai 2 baris meja panjang dan bangku panjang yang boleh dikongsi 3 orang setiap meja, kecuali murid-murid Darjah 6 disediakan meja dan kerusi untuk setiap orang murid secara berasingan.

Bersama Guru Kelas semasa Darjah 1 dan Darjah 4

Dua buah tandas papan pula dibina berasingan di bahagian belakang bangunan sekolah berhampiran dengan rumpun buluh dan semak-samun yang menghijau. Di kawasan belakang bersempadan dengan sekolah pula terdapat sebuah pondok usang kepunyaan seorang India Muslim yang bernama Ismail (atau dikenali penduduk kampung sebagai Semail Gulale) yang menjaja kacang putih di sekitar kampung-kampung yang berhampiran. Di penjuru sebelah kiri padang sekolah pula terdapat kebun tanaman pemilik asal tanah tapak sekolah tersebut. Pada ketika itu tanah tersebut dikatakan masih menjadi hak milik tuan punya kebun tersebut kerana pihak kerajaan belum membuat bayaran pampasan sepenuhnya untuk dijadikan padang sekolah secara rasmi. Semasa saya dalam Darjah Dua, padang sekolah kami telah dibajak oleh pemilik tanah tersebut kerana berkaitan dengan masalah pampasan yang belum selesai. Sukan tahunan dan aktiviti padang tidak dapat diadakan pada tahun tersebut kerana sekolah tidak mempunyai padang. Namun demikian kira-kira hampir setahun selepas itu padang sekolah kami tidak lagi 'diganggu' oleh tuan punya tanah, kerana kami difahamkan bahawa kerajaan telah menyelesaikan masalah pemilikan tanah tapak sekolah tersebut.

Ting. 5A2 SIS

Semasa dalam Darjah Satu kami hanya diajar mata pelajaran Bahasa Melayu (Tulisan Rumi, Tulisan Jawi, Bacaan Rumi dan Bacaan Jawi), Kira-Kira, Lukisan dan Kerja Tangan, Agama Islam dan Pendidikan Jasmani. Guru Bahasa Melayu untuk Darjah Satu pada ketika itu ialah Allahyarham Cikgu Othman, mata pelajaran Agama Islam diajar oleh Allahyarham Ustaz Sidik, PJ dan Kira-Kira diajar Allahyarham Cikgu Hussein, Lukisan dan Kerja Tangan diajar Allahyarham Cikgu Saad.  Kami murid-murid Darjah Satu amat takut kepada Allahyarham Cikgu Hussein yang bagi kami sangat garang. Saya amat meminati mata pelajaran Lukisan yang pada masa itu hanya menggunakan warna debu dan dibancuh dengan air yang dibekalkan oleh pihak sekolah. 

Ting. 6A3 Sultan Ismail College 

Untuk mata pelajaran Kerja Tangan, biasanya guru akan mengarahkan murid-murid membawa bahan-bahan dari rumah seperti pelepah sagu (rumbia), daun kelapa, sabut, tempurung, kayu, buluh dan sebagainya yang boleh dijadikan bahan kraftangan atau mainan. Sesiapa yang tidak membawa bahan yang disuruh oleh guru, biasanya akan didenda dengan diletakkan di dalam kurungan yang berbentuk bulatan yang dilukis guru di lantai bahagian hadapan bilik darjah. Murid berkenaan tidak boleh keluar daripada bulatan tersebut sehinggalah masa mata pelajaran tersebut tamat. Untuk mata pelajaran Kira-Kira bagi Darjah Dua ke atas, guru memaksa murid-murid menghafal sifir 2 hingga sifir 12 yang terdapat pada kulit belakang buku latihan. Kelas kami selalu terganggu dengan bunyi bacaan sifir secara beramai-ramai oleh murid-murid Darjah Dua yang terletak bersebelahan dengan kelas kami. Oleh kerana sekatan antara kelas hanya separuh dinding sahaja, maka suara mereka membaca secara beramai-ramai tersebut amat jelas kedengaran. Cikgu Hussein biasanya akan menyoal sifir seorang demi seorang semasa pengajaran mata pelajaran Kira-Kira, dan sesiapa yang tidak dapat menghafal akan dirotan di tapak tangan. Hukuman itu telah menjadikan kami cukup mahir menghafal sifir 2 hingga 12 pada masa itu. Demikian hebatnya keberkesanan pendidikan rendah pada zaman itu yang hasil dari aspek soft skillnya terkesan sampai bila-bila.

Kami mula diperkenalkan kepada mata pelajaran Bahasa Inggeris ketika saya berada dalam Darjah Dua. Guru Bahasa Inggeris kami ialah Cikgu Idris Muhamood[5] (kami memanggilnya Sir) yang baharu sahaja tamat latihan perguruan di Maktab Perguruan Kota Bharu[6] pada ketika itu. Mata pelajaran ini benar-benar menjadi kejutan kepada kami yang rata-ratanya 'budak kampung' dan tidak diajar semasa kami dalam Darjah Satu. Namun mata pelajaran ini menjadi menyeronokkan kerana 'Sir' mengajar dengan kaedah pengajaran yang menarik, beliau pandai melukis dan beraksi dengan dibantu oleh buku teks Bahasa Inggeris yang banyak mempunyai ilustrasi yang menarik minat murid-murid. Pada mulanya Sir Idris memperkenalkan perkataan-perkataan asas berdasarkan benda-benda yang maujud di sekeliling kami seperti pensil, pembaris, buku, pemadam, meja, kerusi, gelas, anggota badan dan sebagainya. Akhirnya kami dapat menguasai nama-nama tersebut dalam bahasa Inggeris. Buku teks Bahasa Inggeris yang digunakan pada ketika itu ialah Dewan English Reader (Introductory) dan selepas itu kami menggunakan buku teks Dewan English Reader[7] (Book 1), manakala buku teks Bahasa Melayu pula menggunakan buku Bacaan Dewan[8] untuk Darjah 1. Watak-watak yang sering digunakan dalam buku teks tersebut ialah Ali, Salmah, Tong Seng, Ramasami dan Kumari.

Selain penekanan kepada aspek akademik, persekolahan pada zaman itu juga menitikberatkan aspek kokurikulum, antaranya sukan tahunan dan sukan permainan. Pada setiap tahun sukan tahunan sekolah kami amat meriah walaupun dibuat secara sederhana. Sikap kerjasama semua pihak iaitu antara kalangan guru-guru, murid-murid, ibu bapa dan masyarakat setempat amat baik sekali pada ketika itu. Mereka bergerak seiring dengan warga sekolah dalam menjayakan kejohanan sukan tahunan sekolah yang mereka juga menganggapnya sebagai pesta tahunan bagi masyarakat kampung itu. Pihak sekolah biasanya  akan melibatkan Tok Penggawa (Penghulu), Ketua Kampung, Tuan Imam dan orang-orang yang berpengaruh di kampung dalam mesyuarat sukan tahunan tersebut. Para ibu bapa kemudian dijemput untuk bersama-sama membina bangsal-bangsal untuk tetamu jemputan, urus setia, rumah-rumah sukan dan jamuan. Bangsal-bangsal tersebut dibuat secara bergotong-royong dengan menggunakan buluh dan atap rumbia, yang kadang-kadang sampai ke malam. Kami murid-murid menghias rumah sukan masing-masing dengan pelbagai kreativiti menggunakan bahan alam semulajadi yang terdapat di sekeliling sekolah. Pendeknya seminggu sebelum sukan tahunan suasana di sekolah kami sangat sibuk, hampir sama seperti persiapan untuk mengadakan satu majlis kenduri kahwin yang besar.

Pihak sekolah pada masa itu melaksanakan sukan tahunan sekolah dengan penuh semangat walaupun serba kekurangan. Kami diarahkan mencelup sendiri warna kemeja-t atau 'singlet' putih mengikut warna rumah sukan masing-masing sama ada merah, kuning, biru atau hijau untuk dipakai pada hari sukan dengan menggunakan kesumba. Ibu saya menggunakan pewarna yang digunakan untuk mencelup tikar mengkuang untuk warna baju rumah sukan saya. Oleh kerana warna dicelup secara berasingan, bila tiba hari sukan didapati tona warna kemeja-t atau 'singlet' masing-masing tidak sama warnanya walaupun dalam rumah sukan yang sama, misalnya terdapat pelbagai jenis warna kuning bagi kemeja-t  atau 'singlet'  rumah kuning yang dicelup oleh ibu masing-masing. Murid-murid juga diarah untuk membuat bendera kecil berwarna-warni untuk digantung pada tali dan digantung di sekeliling padang sekolah. Sebahagian daripadanya pula dilekatkan pada tiang kecil untuk diletakkan di tepi trek. Acara-acara sukan yang disediakan pula bukan terhad kepada murid-murid sekolah sahaja, malah untuk ibu bapa dan masyarakat kampung juga turut disediakan seperti acara tarik tali antara kampung, lari dalam guni, larian jarak jauh terbuka, mengayuh basikal lambat, lumba kaki hantu, lumba rakit darat, memanjat tiang licin dan sebagainya yang mereka anggap sebagai pesta tahunan yang mereka tunggu pada setiap tahun.  Acara penyampaian hadiah pada akhir kejohanan biasanya disempurnakan oleh Tok Penggawa atau Guru Besar, malah kadang-kadang isteri Guru Besar sekolah kami turut dijemput untuk menyampaikan hadiah.

Untuk menjamin kebersihan kawasan sekolah, pada setiap pagi kami dilatih untuk membantu menjaga kebersihan dan keceriaan sekolah kerana sekolah kami hanya mempunyai seorang tukang kebun (Pekerja Rendah Awam) pada masa itu. Kami murid-murid semua kelas diarahkan memungut sampah di sekeliling sekolah secara beramai-ramai mengikut kelas sebelum sesi pembelajaran bermula tanpa sebarang bantahan atau rungutan daripada ibu bapa atau penjaga. Tanpa pengawasan guru, pada setiap pagi kami akan melaksanakan rutin memungut sampah di sekeliling kawasan sekolah tersebut dan apabila selesai memungut sampah barulah kami bermain bola ramai-ramai sebelum loceng pertama berbunyi untuk memulakan pelajaran. Sebiji bola direbut oleh berpuluh-puluh orang murid di padang. Begitulah rutin kami murid-murid setiap hari pada ketika itu tanpa rasa malas dan jemu kami bekerja, belajar dan bermain bersama-sama. Kini murid-murid sekolah tidak lagi berpeluang untuk bermain sebelum masuk sesi pembelajaran di kelas. Keadaan seperti ini tidak akan dapat dikembalikan pada zaman ini walaupun tidak mustahil boleh dilakukan. Sekiranya sekolah melaksanakan juga senario yang seperti itu,  sudah pasti akan mendapat pelbagai kritikan dan tentangan daripada pelbagai pihak, khususnya para ibu bapa. Pada hemat saya, sikap ikhlas para guru dan masyarakat sekolah ini tidak akan dapat dikembalikan lagi selagi terdapat ketidakfahaman dalam kalangan kebanyakan ibu bapa dan penjaga terhadap tindakan guru dan pihak sekolah, yang mempunyai objektif murni iaitu untuk melatih murid-murid bersifat rajin, ikhlas dan bekerjasama dalam kehidupan seharian. Latihan secara tidak langsung untuk melakukan kerja-kerja amal ini sebenarnya amat tinggi nilainya bagi kehidupan sebenar mereka pada masa akan datang dan sepatutnya tidak disalahtafsir oleh masyarakat khususnya para ibu bapa.

Semasa dalam Darjah Empat saya telah dilantik sebagai Ketua Kelas oleh Guru Kelas kami iaitu guru Bahasa Inggeris kami, Sir Idris. Sir Idris sebagai guru kelas telah memberi kami kelebihan kerana beliau banyak menggunakan bahasa Inggeris dalam komunikasinya dengan murid-murid kelas kami. Beliau hanya menterjemahkan percakapannya ke dalam bahasa Melayu apabila murid-muridnya benar-benar tidak memahami Bahasa Inggeris. Dengan cara itu kami banyak mempelajari bahasa Inggeris daripadanya. Saya pernah dihadiahkan dua tin susu tepung Dumex 500 gram daripadanya kerana mendapat markah tertinggi dalam mata pelajaran Bahasa Inggeris di kelas kami.  Selain itu kelas kami juga merupakan kelas yang paling aktif di sekolah kami kerana bimbingan Sir Idris pada ketika itu. Semasa Darjah Empat juga kami mula diperkenalkan dengan mata pelajaran Ilmu Alam dan Tawarikh. 

Semasa dalam Darjah Lima guru kelas kami ialah  Cikgu Che Wok bin Che Ngah yang sebelumnya bertugas di Sekolah Kebangsaan Baroh Pial, Rantau Panjang, Kelantan. Beliau seorang guru yang amat tegas dan garang dalam pengajarannya. Oleh itu kami sekelas akan memberikan perhatian secara bersungguh-sungguh dan tidak akan belajar sambil lewa semasa beliau mengajar. Subjek yang diajarnya ialah Bahasa Melayu dan Ilmu Alam. Semasa dalam Darjah 5, kami diwajibkan menduduki Peperiksaan Penilaian Darjah Lima[9] (PPDL) untuk menilai prestasi murid-murid sekolah rendah pada ketika itu. Kini peperiksaan tersebut telah digantikan dengan Ujian Penilaian Sekolah Rendah mulai tahun 1988. Selain menjadi pusat peperiksaan kepada calon-calon sekolah kami, sekolah ini juga turut menjadi pusat peperiksaan kepada murid-murid Sekolah Kebangsaan Kedai Tanjung, yang jaraknya kira-kira 5 km dari sekolah kami. Mereka datang dengan berjalan kaki beramai-ramai untuk menduduki peperiksaan tersebut. Pelajar terbaik sekolah kami bagi peperiksaan tersebut ialah rakan sekelas saya, iaitu Allahyarham Hasbullah Hussein dengan keputusan 3A dan 1B, manakala saya kedua terbaik dengan mendapat 2A dan 2B. Kami diberitahu bahawa kelulusan tersebut sebenarnya sudah mencukupi syarat untuk memasuki sekolah berasrama penuh, namun oleh kerana bilangan tempat di sekolah berasrama penuh pada ketika itu amat terhad, kami hanya ditawarkan untuk belajar di Sekolah Rancangan Khas iaitu Sultan Ibrahim Secondary School, Pasir Mas atau lebih terkenal dengan nama SIS pada ketika itu.

Kenderaan setelah belajar di sekolah menengah

Alhamdulillah, saya amat berpuas hati dengan keputusan yang dicapai memandangkan kami belajar dengan serba kekurangan pada ketika itu. Pada masa itu tiada kelas tuisyen atau kelas tambahan sebagaimana hari ini, guru mengajar dengan ikhlas untuk melihat murid-muridnya berjaya dan kami hanya bergantung kepada inisiatif kami sendiri untuk belajar di rumah sekiranya mahu berjaya. Kebanyakan daripada ibu bapa dan masyarakat kampung pada ketika itu tidak didedahkan dengan kemungkinan kehidupan masa akan datang yang bakal dihadapi oleh anak-anak mereka yang menyebabkan mereka kurang mengambil pusing soal persekolahan anak-anak. Kami bergerak bebas bersama rakan-rakan dalam budaya kehidupan yang setara antara satu sama lain. Pada masa itu tiada istilah 'demam' peperiksaan sebagaimana murid-murid hari ini. Keadaan persekitaran dan sosiobudaya anak-anak kampung pada masa itu menjadikan mereka yang benar-benar mahu berjaya sahaja akan berusaha bersungguh-sungguh untuk berjaya. Namun terima kasih kepada ibu bapa kami dan semua guru yang telah mendidik kami dari sekolah rendah sehingga kami berada pada tahap ini. Alhamdulillah, rakan-rakan sekelas saya dahulu semuanya mempunyai pekerjaan tetap dan sesetengahnya sudah bersara daripada perkhidmatan iaitu Mohd. Ariff (Pesara Tentera), Mat Jusoh (Pesara Tentera), Kamaruddin (Pengetua Sekolah), Fauzi (Pesara Kementerian Kesihatan Malaysia), Noralam (Kaunselor Pelajar) dan Ramzan (Pesara Kementerian Kesihatan Malaysia). ”SELAMAT HARI GURU”, Guru Pembina Negara Bangsa.

---

[1] SKBC telah dibuka pada tahun 1956 dan terletak di km 5 Jalan Rantau Panjang Lama, Pasir Mas, Kelantan.

[2] Kini Timbalan Pendaftar Kanan (Akademik) di Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjung Malim, Perak.

[3] Mula dikeluarkan di Jepun pada bulan Jun 1961 dengan nama Toyota Publica 700.

[4] Allahyarham meninggal dunia semasa menjalani pembedahan jantung di Institut Jantung Negara pada pertengahan tahun 1990-an.

[5] Cikgu Idris Muhamood bersara dengan jawatan Timbalan Pegawai Pendidikan Daerah Pasir Mas/Tumpat.

[6] MPKB telah dirasmikan pada 24 Ogos 1954 oleh Sir Donald Mac Gillivary bagi menggantikan  penghantaran pelajar perguruan ke Kirby dan Wovehampton, England.

[7] Buku ini diterbitkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur.

[8] Buku ini mula diterbitkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur pada tahun 1963.

[9] Diperkenalkan pada tahun 1964 dan dimansuhkan pada tahun 1986 dengan digantikan dengan Ujian Penilaian Sekolah Rendah (UPSR) pada tahun 1988.