Achom dan Pong: Simbol kegigihan masyarakat Semai

Achom Luji

Achom Luji telah dilahirkan pada 3 Ogos 1949 di Kampung Orang Asli Kuala Koyan, Kuala Lipis, Pahang. Kampung Orang Asli Kuala Koyan terletak kira-kira 50 km dari pekan Kuala Lipis, yang merupakan salah sebuah pekan kecil di Pahang Barat. Beliau merupakan salah seorang aktivis masyarakat suku kaum Semai. Beliau mendapat pendidikan menengah sehingga ke peringkat Sijil Rendah Pelajaran (SRP) di SMK Orang Kaya Haji, Kuala Lipis, Pahang pada tahun 1968. Pada tahun 1969 setelah tamat lulus SRP beliau telah berkhidmat dengan kerajaan  sebagai Pembantu Pejabat di Ibu Pejabat Jabatan Hal Ehwal Orang (JHEOA), Kuala Lumpur. Kemudian sebagai Pembantu Luar Tingkatan II (Perubatan) dan Pembantu Luar Kanan (Ketua Unit Penerangan) di jabatan tersebut hingga tahun 1975.

Pada tahun yang sama juga beliau telah menyambung perkhidmatan ke Unit Siaran Orang Asli (Asyik FM) RTM dengan jawatan Pembantu Siaran Tingkatan III, Pembantu Siaran kanan (Mengetuai Siaran Luar), Penerbit Rancangan (Penolong Penyelia Siaran Orang Asli) dan Penerbit Rancangan (Pengurus Asyik FM). Antara tugas utama beliau ialah bertugas di bilik hubungan, Penerbit Rancangan, liputan rakam dan luar, Pengacara Majlis, Pengulas, dan merakam lagu-lagu atau muzik tradisional masyarakat Orang Asli di seluruh negara untuk simpanan rakam khanah di RTM.

Beliau juga telah bertugas di RTM Ipoh sebagai wakil Siaran Orang Asli di kawasan utara dan DJ di Rangkaian Nasional (Klasik FM) pada tahun 1977 hingga 1989.

Sebagai aktivis kepada masyarakat suku kaum Semai, Achom telah terlibat dengan banyak aktiviti kemasyarakatan, antaranya:

1. menubuhkan Persatuan Orang Asli Semenanjung Malaysia (POASM) pada tahun 1973 dan pernah menyandang Jawatan Naib Presiden, Setiausaha dan Ketua Penerangan persatuan tersebut.
2. terlibat mengasaskan Penubuhan Koperasi Kijang Mas Berhad di Ibu Pejabat (Gombak) dan pernah menyandang Jawatan sebagai Timbalan Pengerusi, Ketua Penerangan dan ahli Lembaga Pengarah pada tahun 1980 hingga 1992.
3. Ahli majlis Pergerakan Kesatuan Kerja JAKOA (KANTAS).
4. Pengasas Penubuhan Umno Cawangan Batu 12 Gombak (1972) dan Penubuhan Persatuan Belia Orang Asli Hospital Gombak (NYAMNYAM).
5.  menerima undangan membentang kertas kerja mengenai Seni dan Budaya Orang Asli di UKM, USM, UPM, USIM, UM, Muzium Negara dan Agensi-Agensi Kerajaan yang lain.
6. Menganggotai Panel untuk Seminar Pembangunan Orang Asli 2000 anjuran JAKOA pada tahun 1989, Seminar Antarabangsa Kaum Pribumi Sedunia di Kuala Lumpur pada tahun 1993 anjuran Kerajaan Malaysia dan Seminar Bicara Orang Asli menuju Wawasan 2020 anjuran JAKOA pada tahun 1994.

Atas komitmen tinggi dalam apa jua tugas dan tanggungjawab yang diberikan oleh majikannya, Saudara Achom pernah dianugerahi beberapa anugerah di peringkat jabatan, negeri dan kebangsaan, antaranya:

1.      Anugerah dan Penghargaan Khas Kerajaan Negeri Perak 1984.

2.       Anugerah Kepujian Khidmat Cemerlang RTM 1988.

3.      Anugerah Khidmat Cemerlang RTM Host Broadcaster The Commonwealth Heads of Government Meeting  (CHOGM) 1989

4.      Anugerah Hari "Q" RTM (Individu) 1996.

5.      Anugerah Hari "Q" RTM (Individu) 2001.

6.      Anugerah Penghargaan Jubli Perak oleh Persatuan Orang Asli Semenanjung Malaysia (POASM) 2002.

7.      Pengurniaan Darjah Kebesaran PPN oleh Kebawah DYMM Yang Di-Pertuan Agong 2003.

Beliau bersara daripada perkhidmatan kerajaan pada 23 Ogos 2005 setelah berkhidmat selama kira-kira 30 tahun. Selepas bersara beliau telah kembali menetap di kampung halamannya di Kampung Kuala Koyan, Kuala Lipis dengan tekad untuk membangunkan masyarakat di kampungnya dari aspek pembangunan fizikal dan pembangunan insan. Sebagai seorang yang berpengalaman di peringkat pusat, selepas bersara beliau telah dilantik untuk menerajui badan-badan berikut:

1.      Pengerusi JKKK dan kini dilantik sebagai Penasihat JKKK.

2.      Penasihat PIBG Sekolah Kebangsaan Kuala Koyan.

3.      Penasihat SMK Sungai Koyan.

4.      Penasihat TABIKA KEMAS Kampung Kuala Koyan.

5.      Ketua Penerangan UMNO Cawangan Kampung Orang Asli Kuala Koyan.

6.  Pengerusi Koperasi Orang Asli Bah Luj Berhad Kampung Kuala Koyan dan kini dilantik sebagai Penasihat.

7.      Penasihat Lembaga Adat Kampung Orang Asli Kuala Koyan.

8. Penceramah undangan di IPTA tempatan, sekolah-sekolah dan Agensi-Agensi Kerajaan.

9.      Aktif dalam bidang pertanian dan di antara tanaman yang diusahakan seperti kelapa sawit, getah, koko, petai, gelugor, salak, bunga kantan, pisang, limau dan pelbagai dusun buah-buahan.

Jejaka berketurunan Semai yang berkaliber ini telah menamatkan zaman bujangnya pada 2 November 1974 dengan pilihan hati Pong a/p Panjang, iaitu anak sulung daripada 14 adik beradik kepada pasangan Panjang Lila Perkasa dan Embin Long pekebun kecil getah dari Perkampungan Orang Asli Daun Labu Kubung, Teluk Intan, Perak. Pong telah mendapat pendidikan awal di Sekolah Rendah Chendorong Balai, Teluk Intan dan pendidikan menengah di Sekolah Menengah Hamid Khan, Tapah, Perak dari tahun 1966 hingga 1974. Setelah tamat SPM di sekolah tersebut, Pong telah ditawarkan sebagai Pembantu Pemaju Masyarakat di JHEOA dan berkhidmat selama 20 tahun sehingga beliau bersara pada tahun 1992. Hasil perkongsian hidup tersebut mereka telah dikurniakan 5 orang cahaya mata iaitu Saliah Susanti, Amelia Susanti, Eime Susanti, Arma and Vicky Eleq.

Sebagaimana Achom suaminya, Pong juga merupakan seorang wanita gigih yang sentiasa berusaha untuk maju ke hadapan. “Tanggungjawab saya ialah mengambil berat soal kebajikan masyarakat orang Asli. Mereka ketinggalan dalam semua aspek kehidupan, dan ini amat menyedihkan”. Setelah bersara daripada perkhidmatan kerajaan Pong bercita-cita untuk berniaga, namun beliau tidak mempunyai kemahiran dalam bidang yang bakal menghadapi pelbagai risiko tersebut. Dengan bantuan suaminya Achom, pada mula dia telah menceburkan diri dalam pasaran saham secara kecil-kecilan dengan sedikit modal dan keuntungannya dikumpulkan untuk dijadikan modal perniagaan yang amat diminatinya.

Syarikat Asli Craft Sdn. Bhd.

Meskipun ramai kawan yang memandang sinis terhadap kemampuan mereka, tetapi ternyata akhirnya mereka berjaya, iaitu pada tahun 1996 mereka telah menubuhkan Syarikat Asli Kraf Sdn. Bhd. yang terletak di G-23, Tingkat Bawah, Pasar Budaya (Central Market), Jalan Hang Kasturi, 50050, Kuala Lumpur. Pengurusan syarikat ini dimiliki sepenuhnya oleh keluarga mereka. Jenis perniagaan syarikat ini merangkumi hasil kraftangan Orang Asli seperti buluh sumpitan, ukiran patung, anyaman mengkuang, ukiran buluh, tongkat dan peralatan serta permainan tradisional. Syarikat ini juga terlibat secara langsung dengan menyertai pameran kraftangan anjuran agensi kerajaan, swasta dan mempromosi kraftangan Malaysia di peringkat antarabangsa seperti di London, Milan, New York dan Paris. Atas sokongan pihak JAKOA dan Pusat Kraftangan Malaysia, syarikat ini telah menerima Anugerah Pengiktirafan Kecemerlangan dari JAKOA dan Kementerian Pelancongan sebagai usahawan yang berjaya. Produk pengeluaran barang krafftangan diusahakan oleh masyarakat Orang Asli tempatan dan syarikat sendiri.

Bila ditanya tentang sejauhmanakah kejayaan mereka mengubah sosioekonomi masyarakat kampungnya setelah kira-kira lebih 10 tahun berada bersama-sama mereka di kampung halamannya? Dengan nada yang agak kecewa Achom menjelaskan bahawa usaha beliau terhadap masyarakat setempat tidak banyak membuahkan hasil. Mereka suami-isteri bekerja dengan bersungguh-sungguh bukan untuk diri dan keluarga mereka sahaja, tetapi dengan harapan usaha mereka itu dicontohi dan dianggap sebagai role model oleh masyarakat setempat. Usaha itu boleh dikatakan gagal walaupun keluarganya berjaya. Kebanyakan daripada mereka tidak mahu berubah daripada cara hidup tradisi yang diamalkan sejak turun temurun walaupun mereka mempunyai kawasan dan ruang yang luas untuk diusahakan supaya sosioekonomi mereka berubah. Jelasnya, tidak salah untuk mereka mengamalkan adat resam tetapi pada masa yang sama mereka juga perlu melibatkan diri dalam sektor ekonomi. Meskipun ada juga yang telah berubah atas galakan dan dorongan kerajaan serta kesedaran diri sendiri, namun peratusnya sangat sedikit.

Buku tulisan saya dan Achom

Secara peribadi saya sangat terhutang budi kepada Achom dan isterinya, Puan Pong serta Munan Yai menantu mereka kerana dengan rela hati menjadi responden utama kajian saya tentang peribahasa Orang Asli suku kaum Semai sehingga terhasilnya buku Peribahasa Orang Asli Suku Kaum Semai (Lembah Jelai) yang diterbitkan oleh Pusat Kecemerlangan Pedagogi Peribumi Kebangsaan dengan kerjasama Bahagian Pengurusan sekolah Harian, Kementerian Pendidikan Malaysia pada tahun 2012. Kawasan Lembah Jelai merupakan kawasan lembangan Sungai Jelai yang mengalir melalui Kuala Medang, Kuala Koyan, Bukit Betong, Padang Tengku hingga ke Kuala Lipis. Kebanyakan masyarakat Orang Asli suku kaum Semai kawasan Lembah Jelai tinggal di sekitar Kuala Koyan, tempat di mana Achom dilahirkan dan membesar. Bagi saya Achom dan Pong merupakan simbol kegigihan masyarakat Orang Asli suku kaum Semai yang sepatutnya dicontohi bukan sahaja oleh penduduk Kampung Kuala Koyan malah patuh dicontohi oleh seluruh masyarakat Orang Asli suku kaum Semai dan masyarakat Orang Asli di negara ini keseluruhannya.