Kenderaan Dalam Memoriku

Semasa saya mula-mula bersekolah rendah pada tahun 1965, jalan raya kampung kami masih lagi belum berturap walapun jalan tersebut merupakan jalan utama yang menghubungkan bandar Pasir Mas dan Rantau Panjang serta jalan untuk masuk ke negara Thailand.  Pada tahun-tahun berikutnya jalan itu mula diperbaiki dan dinaiktaraf sebagai jalan negeri. Kerja-kerja menaiktaraf jalan tersebut bermula pada tahun 1966 semasa saya bersekolah dalam Darjah 2. Semasa kerja-kerja penyelenggaraan dan menaiktaraf jalan itu dibuat saya berpeluang memerhati dengan lebih dekat semua jenis kenderaan dan jentera berat yang digunakan oleh Jabatan Kerja Raya (JKR). Antara kenderaan dan jentera berat yang digunakan pada ketika itu ialah lori roda 6 pengangkut tanah, lori roda 10 pengangkut jentera berat, road grader, jengkaut, traktor dan steamroller yang digunakan untuk tugas-tugas penyelenggaraan dan proses naik taraf jalan tersebut. Manakala Land Rover pula biasanya digunakan untuk membawa penyelia (overseer) atau orang-orang kampung kami menyebut sebagai ‘abusia’ iaitu pegawai JKR yang terlibat dengan pemantauan kerja-kerja luar. 

Steamroller JKR model Aveling Barford

Kedatangan jentera-jentera tersebut merupakan satu ‘hiburan’ bagi kami budak-budak kampung pada ketika itu. Kami begitu seronok dan kagum melihat kecekapan pengendali jentera seperti road grader dan steamroller menjalankan kerja-kerja mereka itu dengan teliti dan kemas. Kerja-kerja tersebut juga pernah saya lihat sebelumnya semasa mereka melakukan kerja rutin setiap kali selepas musim tengkujuh pada setiap tahun. Jenis-jenis jentera berat yang digunakan oleh JKR pada ketika itu ialah road grader, jengkaut dan steamroller model Aveling Barford, Michigan, Caterpillar dan lain-lain yang saya tidak berapa pasti namanya. Kebanyakan traktor yang digunakan ialah model Ford, manakala hampir semua lori pengangkut batu dan tanah pada ketika itu ialah lori model Albion FT37EL Chieftain, Albion CH13A Chieftain dan Thames Trader. 

Lori JKR model Albion CH13A Chieftain

Di bahagian tempat muatan semua lori ditulis dengan akronim JKR serta dikuti huruf A dan nombor, yang pada hemat saya nombor-nombor tersebut merupakan nombor siri lori milik JKR di seluruh negeri Kelantan pada ketika itu. Nombor-nombor yang saya masih ingat  ialah nombor A1, A2, A3, A8, A18, A19 dan A56 bagi lori model Albion FT37EL Chieftain. Manakala A75, A76, A77, A83, A86, A87 bagi lori model Albion CH13A Chieftain dan A49 untuk lori model Thames Trader. Lori JKR model Albion CH13A Chieftain lebih menarik berbanding lori model Albion FT37EL Chieftain. Saya dan rakan-rakan memanggil lori model Albion CH13A Chieftain sebagai ‘lori kepala bertingkat’. Lori-lori model Albion FT37EL Chieftain kemudiannya digantikan dengan lori-lori model baharu iaitu model Ford L, Bedford MK dan model Seddon 16/4 yang juga buatan England. Lori model Bedford S-Type pacuan 4 roda pula digunakan untuk membawa mesin khas untuk kerja-kerja menyelenggara jentera berat seperti steamroller, road grader, jentolak dan sebagainya kerana  model ini lebih tahan lasak. 

Road grader JKR model Aveling Barford

Manakala lori 10 roda  pula terdiri daripada lori model Thames Trader dan Austin 503 yang digunakan untuk mengangkut jentera berat seperti bulldozer dan sebagainya. Kini JKR tidak lagi menggunakan lori-lori model vintage tersebut, sebaliknya lori-lori  model lama telah digantikan dengan lori-lori model Hino dan Mitsubishi buatan Jepun dan juga lori buatan India model Tata LPT 2516.  Apa yang menarik, JKR masih lagi menggunakan warna asalnya sampai sekarang iaitu warna kuning, kelabu dan hitam untuk semua kenderaannya yang sentiasa menggamit kenangan saya semasa zaman kanak-kanak dahulu.

Perkhidmatan bas dari Pasir Mas ke Rantau Panjang oleh Syarikat Kenderaan (Nets) Kelantan Berhad atau NETS yang melalui kampung kami telah bermula pada tahun 1965 semasa jalan tersebut masih lagi belum berturap. Nama NETS amat sinonim kepada generasi lama di Kelantan yang mana mereka faham NETS (mereka sebut {neʔ}) bermaksud bas, contohnya “..... Pak cik naik nets ke Pasir Mas”. Pada tahun 1967 nama syarikat ini telah ditukar kepada Syarikat Kenderaan Melayu Kelantan Berhad (SKMK) dan kekal hingga sekarang. Pada awal perkhidmatannya, bas yang digunakan untuk laluan ini hanya bas-bas pendek model Mercedes Benz O 319 buatan German dan Seddon MK17 buatan England dengan kapasiti 15 tempat duduk. Terdapat juga bas pendek jenis Seddon yang kepalanya seperti kepala lori.

Bas SKMK model Seddon MK17

Setelah jalan raya Pasir Mas ke Rantau Panjang siap diturap pada akhir tahun 1967 serta dengan permintaan yang tinggi terhadap perkhidmatan bas, maka pada tahun 1968 perkhidmatan bas panjang dengan kapasiti 38 hingga 40 tempat duduk mula diperkenalkan untuk laluan Kota Bharu – Rantau Panjang. Semua bas panjang yang digunakan di laluan ini pada ketika itu ialah model Seddon MK17. Bas-bas tersebut kemudiannya digantikan dengan bas-bas panjang model baharu iaitu Mercedes Benz 608 pada pertengahan tahun 1970-an, kemudiannya pada akhir tahun 1970-an diganti pula dengan model Mercedes Benz 1113 dan model Tata LP1313. Bas-bas yang digunakan oleh SKMK pada masa itu berwarna biru dengan bumbung berwarna putih dan ditulis nama syarikat dengan tulisan jawi yang berwarna kuning emas serta berlogokan seekor kijang sedang melompat. Kijang merupakan lambang haiwan lagenda bagi sejarah negeri Kelantan. Bas-bas lama kemudiannya dijadikan bas sekolah dengan ditukar warna kepada warna kuning muda dan ditulis perkataan ‘BAS SEKOLAH’ dengan tulisan berwarna hitam pada badannya. Kerja-kerja ini dibuat di depoh bas SKMK di Kubang Kerian, Kelantan.

Bas SKMK model Tata LP1313

Pada pertengahan tahun 1970-an juga perkhidmatan bas ekspres antara bandar telah diperkenalkan antara Kota Bharu ke bandar-bandar utama di Kelantan. Bas ekspres antara bandar ini dipanggil sebagai Bas Cepat yang mengadakan perkhidmatan dari Kota Bharu ke destinasi-destinasi seperti Rantau Panjang, Tanah Merah, Tumpat, Kuala Krai melalui Machang dan Pasir Puteh. Perkhidmatan Bas Cepat antara Kota Bharu dan Rantau Panjang turut melalui jalan raya kampung kami. Perkhidmatan Bas Cepat kemudiannya diadakan ke negeri Terengganu iaitu ke Jertih, Kuala Besut dan Kuala Terengganu.

Bas pendek SKMK model Seddon MK17

Kali pertama saya menaiki bas dalam hidup ialah semasa berada dalam Darjah Satu, yang pada ketika itu ayah membawa saya untuk membeli baju dan kasut untuk Hari Raya di bandar Pasir Mas. Saya terpaksa berdiri di sebelah pemandu bas tersebut kerana penumpangnya terlalu ramai. Bas pendek 15 penumpang itu tidak mempunyai konduktor sebaliknya pemandu yang mengutip tambang semasa penumpang naik. Tambang bas dari kampung kami ke bandar Pasir Mas pada ketika itu hanya 30 sen dan tambang untuk ke Rantau Panjang ialah $1.20 bagi orang dewasa. Pada ketika itu stesen bas Pasir Mas terletak di antara Jalan Masjid Lama dan Jalan Market, berhampiran dengan sebuah musalla di tengah-tengah bandar Pasir Mas. Kini stesen bas tersebut telah dipindahkan ke Jalan Tengku Ahmad di atas tanah milik Keretapi Tanah Melayu (KTM) berhampiran dengan Bazar Mara.

Selain bas dan lori, kebanyakan kereta yang melalui jalan raya kampung kami untuk ke Rantau Panjang ialah kereta sewa atau teksi. Kereta-kereta persendirian masih lagi belum banyak pada ketika itu kerana orang awam tidak mampu memilikinya kecuali mereka yang berjawatan tinggi dalam kerajaan dan ahli perniagaan yang berjaya. Kebanyakan kaki tangan awam dalam kerajaan seperti guru, kerani dan sebagainya hanya mampu memiliki motosikal sahaja pada ketika itu. Kebanyakan daripada mereka hanya menaiki pengangkutan awam seperti bas, kereta api, beca dan basikal sahaja untuk ke tempat kerja.

Teksi Mercedes-Benz 200D

Pada tahun 1960-an kebanyakan kereta sewa atau teksi yang melalui jalan raya kampung kami ialah model Mercedes-Benz 180D, Mercedes-Benz 190D, Mercedes-Benz 200D, Mercedes-Benz 220D, Peugeot 403 dan terdapat juga kereta sewa model Morris Oxford serta Austin Cambridge A60. Kereta-kereta sewa atau teksi ini beroperasi untuk destinasi Pasir Mas ke Rantau Panjang atau Kota Bharu ke Rantau Panjang. Pada awal tahun 1970-an peranan kereta sewa atau teksi model Peugeot 403 buatan Peranchis ini diambilalih oleh model Peugeot 404 yang sangat popular sebagai teksi dan kereta sewa di seluruh negara, khususnya di Kuala Lumpur.

Manakala teksi model Morris Oxford dan Austin Cambridge A60 terus tidak kelihatan dan tiada lagi model pelapis. Kereta-kereta model ini kini telah menjadi sebagai sebahagian daripada koleksi peminat kereta vintage. Apa yang jelas pada masa itu kereta-kereta buatan Jepun masih lagi tidak popular di negara kita seperti hari ini. Kereta-kereta Jepun yang kelihatan di jalan raya pada ketika itu kebanyakannya model Toyota Corona P1[29] dan Datsun Bluebird 510. Kini kereta-kereta sewa atau teksi model lama ini sudah tidak digunakan lagi dan telah diambilalih oleh kereta-kereta model baharu buatan Malaysia, Jepun dan Korea.